ترک دست در زمستان؛ چرا دستی که بیشتر میشویید زودتر ترک میخورد
دستها در زمستان زودتر از بقیه بدن ترک میخورند، و فقط تقصیر سرما نیست. کف دست غده چربی ندارد و هر بار شستن با آب و صابون، کمی از چربی همان سد نازک را هم میبرد. راهحل کمتر شستن نیست؛ کرم زدن بعد از هر بار شستن است. در این مقاله علتها، فرق خشکی و اگزمای دست، مواد مؤثر کرم دست، درمان شبانه با دستکش نخی و نشانههایی را که یعنی باید به پزشک رفت توضیح میدهیم.

اگر در زمستان پشت دستها زبر میشود، بند انگشتها ترک میخورد یا بعد از شستن ظرف پوست میسوزد، فقط تقصیر سرما نیست. کف دست غده چربی ندارد، و دستها بیشتر از هر جای دیگر بدن با آب، صابون، شوینده و ضدعفونیکننده تماس دارند. هر بار شستن، کمی از چربی همان سد نازک را هم میبرد.
پس دستی که بیشتر شسته میشود، زودتر ترک میخورد. ولی راهحل کمتر شستن نیست؛ شستن دست برای سلامت لازم است. راهحل این است که بعد از هر بار شستن، کرم بزنید و دست را از آب و سرمای اضافه حفظ کنید. در این مقاله میگوییم چرا دستها زودتر خشک میشوند، خشکی ساده با اگزمای دست چه فرقی دارد، کرم دست باید چه موادی داشته باشد و کی باید سراغ پزشک رفت.
چرا دستها زودتر از بقیه بدن ترک میخورند
غدههای چربی پوست مادهای به نام سبوم میسازند که طبق توضیح کلیولند کلینیک، پوششی محافظ روی پوست درست میکند تا رطوبتش را نگه دارد. این غدهها تقریبا همه جای بدن هستند، جز کف دست و کف پا. یعنی کف دست از همان اول لایه چربی طبیعی کمتری دارد و برای نگه داشتن آب به کمک بیرونی بیشتری نیاز دارد.
به همین دلیل دستها و پاشنهها معمولا اولین جاهاییاند که در زمستان ترک میخورند. اگر پاشنههایتان هم ترک دارد، درمان ترک پا در خانه را ببینید.
هوای سرد بیرون، هوای خشک داخل
انجمن متخصصان پوست آمریکا میگوید جابهجا شدن مداوم میان سرمای بیرون و هوای خشک داخل خانه، دستها را خشک و ترکخورده میکند. در زمستان، بخاری و شوفاژ هوای داخل را خشکتر هم میکنند.
آب و صابون؛ دلیلی که کمتر جدی گرفته میشود
بیشتر ما آب را بیخطرترین چیز برای پوست میدانیم. ولی DermNet، مرجع پوست نیوزیلند، در فهرست محرکهای اگزمای دست اول از همه آب را آورده است، و بعد شویندهها، حلالها، سرما، گرما و اصطکاک را. راهنمای NHS هم صابون، شوینده و تماس مکرر با آب را از محرکهای رایج پوست دست میداند.
دلیلش ساده است: آب و صابون، همراه با چرک، بخشی از چربیهای سد پوست را هم میبرند. اگر بعد از شستن چیزی جای آن را پر نکند، پوست هر بار کمی خشکتر از قبل میشود. کسانی که زیاد ظرف میشویند، آشپزی میکنند، از کودک یا بیمار مراقبت میکنند یا در کار درمان و آرایشگریاند، این را زودتر و شدیدتر میبینند.
ضدعفونیکننده الکلی
ضدعفونیکننده جای شستن را وقتی آب و صابون نیست میگیرد و انجمن متخصصان پوست آمریکا نوع دارای دستکم ۶۰ درصد الکل را توصیه میکند. همین انجمن یادآوری میکند که ضدعفونیکننده میتواند پوست را خیلی خشک کند؛ پس بعد از اینکه خشک شد، کرم دست بزنید.
خشکی ساده یا اگزمای دست
دست خشک زبر است، کشیده میشود و گاهی ترکهای ریز دارد، ولی با کرم زدن منظم بهتر میشود. اگزمای دست بیماری التهابی پوست است که خیلی وقتها با خشکی ساده اشتباه گرفته میشود. انجمن متخصصان پوست آمریکا میگوید اگر دستها خیلی خشک و دردناکاند و کرم زدن در طول روز کمکی نمیکند، احتمال اگزما را باید در نظر گرفت.
نشانههایی که خشکی ساده و اگزمای دست را از هم جدا میکنند:
| نشانه | خشکی ساده | ممکن است اگزمای دست باشد |
|---|---|---|
| ظاهر پوست | زبر، کدر، کمی پوسته | لکههای ملتهب قرمز، قهوهای، بنفش یا خاکستری با پوسته |
| حس پوست | کشیدگی | خارش و سوزش |
| ترک | ترکهای ریز و سطحی | ترکهای عمیق و دردناک |
| تاول | ندارد | تاولهای ریز خارشدار |
| ترشح و خون | ندارد | خونریزی، ترشح یا دلمه |
| واکنش به کرم | با کرم منظم بهتر میشود | با کرم زدن در طول روز بهتر نمیشود |
اگزمای دست ممکن است از تماس مداوم با محرکها، از حساسیت به یک ماده خاص یا از زمینه اگزمای آتوپیک باشد و تشخیص علت با پزشک است. اگر نشانههای ستون سوم را دارید، این مقاله جای معاینه را نمیگیرد.
شستن درست؛ هنوز بشویید، فقط درست
انجمن متخصصان پوست آمریکا صریح میگوید خشکی دست دلیلی برای کم کردن شستن نیست. فقط روش شستن را عوض کنید:
- دستکم ۲۰ ثانیه با آب ولرم بشویید، نه داغ.
- صابون یا شوینده ملایم انتخاب کنید؛ بعضی صابونها خشککنندهترند و شاید لازم باشد چند نوع را امتحان کنید.
- کف صابون را کامل آبکشی کنید، بهخصوص بین انگشتها.
- با حوله تمیز ضربه بزنید و نمالید؛ بگذارید کمی نم روی دست بماند.
- بلافاصله کرم بزنید، تا نوک انگشتها و دور ناخن.
راهنمای بیمارستانی NHS هم یادآوری میکند که انگشتر را تا جای ممکن کنار بگذارید، چون صابون و محرکها را زیر خودش روی پوست نگه میدارد، و بین انگشتها را خوب خشک کنید.
کرم بعد از هر بار شستن؛ مهمترین عادت
اگر فقط یک کار برای دستهایتان انجام میدهید، همین باشد. انجمن متخصصان پوست آمریکا میگوید هر بار که دست را میشویید یا ضدعفونی میکنید، کرم هم بزنید. بهترین زمان وقتی است که پوست هنوز کمی نمناک است، چون کرم آن رطوبت را روی پوست نگه میدارد.
- کرم یا پماد، نه لوسیون: کرم و پماد رطوبت بیشتری به پوست میدهند و روی پوست ترکخورده کمتر میسوزانند.
- بدون عطر و بدون رنگ: روی پوستی که ترک دارد، عطر و رنگ احتمال تحریک را بیشتر میکنند.
- تیوب یا ظرف، نه پمپ: همین انجمن کرم در تیوب یا ظرف را به بطری پمپی ترجیح میدهد.
- همیشه همراه: یک تیوب کوچک در کیف یا کنار ضدعفونیکننده بگذارید تا کرم زدن فراموش نشود.
DermNet برای دستهای مستعد اگزما توصیه میکند کرم غلیظ پیش از کار یا مدرسه زده شود و در طول روز بارها تکرار شود. اگر دستها در معرض آفتاباند، انجمن متخصصان پوست آمریکا ضد آفتاب را هم برای پشت دست جزو مراقبت روزانه میداند.
کرم دست باید چه موادی داشته باشد
انجمن متخصصان پوست آمریکا مواد مفید کرم دست را در سه گروه میگذارد: چربیهایی مثل سرامید که شبیه چربیهای خود سد پوستاند، رطوبترسانهایی مثل گلیسیرین و هیالورونیک اسید که آب را جذب پوست میکنند، و مواد پوشانندهای مثل روغن معدنی و پترولاتوم که روی پوست لایه میسازند و جلوی تبخیر آب را میگیرند. همین انجمن شی باتر و لانولین را هم در فهرست مواد مفید برای پوست خشک آورده است.
مواد رایج کرم دست و کاری که هر کدام میکند:
| ماده | گروه | چه میکند |
|---|---|---|
| گلیسیرین | رطوبترسان | آب را به لایه بیرونی پوست جذب میکند |
| اوره | رطوبترسان | در غلظت کم آبرسان است و در غلظتهای بالاتر پوسته و زبری را هم کم میکند |
| سرامید | چربی سد پوست | بخشی از ملات سد پوست است و به ترمیم آن کمک میکند |
| شی باتر | نرمکننده چرب | در فهرست مواد مفید برای پوست خشک است و پوست را نرم میکند |
| پترولاتوم و روغن معدنی | پوشاننده | روی پوست لایه میسازند و جلوی از دست رفتن آب را میگیرند |
| آلانتوئین | آرامکننده | در مرورهای پوستی جزو مواد ضدالتهاب کمکی نام برده شده است |
درباره اوره
یک مرور علمی درباره اوره توضیح میدهد که اوره بهطور طبیعی جزو رطوبترسانهای خود پوست است، از دست رفتن آب از راه پوست را کم میکند و پوسته و ترک را کمتر میکند. طبق همین مرور، غلظتهای کم برای آبرسانی و تقویت سد پوست به کار میروند و غلظتهای بالاتر خاصیت لایهبرداری هم دارند. طبق همین مرور، عوارض اوره معمولا خفیف است و تحریک پوست بیشتر در غلظتهای بالا دیده میشود.
توضیح بیشتر درباره سد پوست و اینکه چرا ترمیمش زمان میبرد را در ترمیم سد پوستی آوردهایم.
درمان شبانه؛ پماد و دستکش نخی
شب بهترین فرصت برای ترمیم دست است، چون چند ساعت با آب و صابون تماس ندارد. انجمن متخصصان پوست آمریکا این روتین را برای دستهای خیلی خشک پیشنهاد میکند:
- دستها را چند دقیقه در آب گرم خیس کنید.
- یک لایه کرم غلیظ یا پماد بزنید.
- دستکش نخی بپوشید تا رطوبت روی پوست بماند.
- اگر هوای اتاق خشک است، رطوبتساز روشن کنید.
راهنمای بیمارستانی NHS هم برای شب پماد چربتر را بهتر میداند و دستکش نخی نازک را برای خواب توصیه میکند. پماد ممکن است روز دست و وسایل را چرب کند، ولی شب زیر دستکش این مشکل را ندارد.
دستکش؛ برای ظرف شستن و برای سرما
دستکش هم دست را از آب و شوینده دور نگه میدارد و هم از هوای سرد. چند نکته از راهنماهای پزشکی:
- ظرف شستن و نظافت: دستکش ضدآب بپوشید. NHS توصیه میکند زیر دستکش لاستیکی دستکش نخی بپوشید.
- زمان پوشیدن: راهنمای بیمارستانی NHS میگوید دستکش پلاستیکی را بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پشت سر هم نپوشید. DermNet هم یادآوری میکند که عرق زیر دستکش خودش اگزمای دست را بدتر میکند.
- جنس دستکش: طبق DermNet، دستکش وینیل کمتر از دستکش لاستیکی واکنش حساسیتی میدهد.
- بیرون: در هوای سرد دستکش بپوشید تا دست از هوای سرد و خشک در امان بماند.
کرمهای دست میکسا؛ کدام برای چه کسی
کرم دست میکسا Ceramide Protect
میکسا در سایت رسمی خود این کرم را کرم محافظ با سرامید برای پوست خشک دست معرفی میکند. طبق صفحه برند، سرامیدها به ترمیم سد پوست کمک میکنند و گلیسیرین پوست دست را آبرسانی و نرم میکند. برند میگوید عطر افزوده ندارد، فرمولش هیپوآلرژنیک است و زیر نظر متخصص پوست روی پوست حساس آزمایش شده است. در فهرست ترکیبات آن شی باتر و اسکوالان هم آمده است. روش برند: مقدار کمی روی دست بزنید و ماساژ دهید. این کرم مناسب برای کسی است که پوست دستش خشک و حساس است و محصول بدون عطر میخواهد.
کرم دست میکسا Allantoin Restore
میکسا این کرم را کرم ترمیمکننده با گلیسیرین و آلانتوئین برای پوست خیلی خشک دست معرفی میکند و میگوید فرمولش با ۳۰ درصد ترکیب گلیسیرین و آلانتوئین غنی شده است. طبق صفحه برند، گلیسیرین آبرسانی و نرم میکند و آلانتوئین به ترمیم سد پوست کمک میکند. فهرست ترکیبات آن شی باتر، دایمتیکون و عصاره جو هم دارد. در همان فهرست عطر آمده است؛ پس برای دستهای خیلی خشک بدون حساسیت گزینهای مناسب است، ولی اگر اگزمای دست دارید یا پوستتان به عطر واکنش میدهد، نسخه بدون عطر را ترجیح دهید.
کرم دست و ناخن میکسا Shea Nourish
این محصول کرم دست و ناخن میکسا از خانواده شی است. صفحه رسمی برند با همین نام را پیدا نکردیم، پس ادعایی درباره فرمولش نمیکنیم؛ فهرست ترکیبات روی بسته را بخوانید و اگر عطر داشت، همان توصیه بالا برقرار است.
هر سه کرم مراقبتیاند، نه دارو. روی اگزمای فعال یا ترک عفونی جای درمانی را که پزشک میدهد نمیگیرند.
اشتباههای رایج در مراقبت از دست خشک
بیشتر ترکهای زمستانی از چند عادت تکراری بدتر میشوند:
- شستن با آب داغ: در هوای سرد وسوسهانگیز است، ولی پوست را خشکتر میکند.
- خشک کردن با مالیدن حوله: با حوله ضربه بزنید.
- کرم زدن فقط شبها: کرم باید بعد از هر بار شستن تکرار شود.
- لوسیون رقیق عطردار: روی ترک میسوزاند و رطوبت کمتری نگه میدارد.
- ظرف شستن بیدستکش: آب و مایع ظرفشویی هر دو محرک پوستاند.
- رها کردن مراقبت بعد از خوب شدن: راهنمای بیمارستانی NHS برای اگزمای دست میگوید مراقبت را تا چند ماه بعد از خوب شدن ظاهری ادامه دهید.
لبها هم در همین فصل همین مسیر را میروند؛ اگر ترک میخورند، لب خشک و ترکخورده را بخوانید. و اگر خشکی فقط به دست محدود نیست، اصلاح عادت دوش را در خشکی پوست و لب در پاییز توضیح دادهایم.
کی باید سراغ پزشک رفت
این مقاله توصیه پزشکی نیست. بیشتر خشکیهای زمستانی دست با این مراقبتها بهتر میشوند، ولی این موارد نیاز به معاینه دارند:
- ترکهای عمیق و دردناک، یا ترکی که خونریزی میکند.
- تاولهای خارشدار روی دست.
- ترشح، دلمه یا جوشهای چرکی؛ ورم، درد یا گرمی پوست؛ اینها ممکن است نشانه عفونت باشند. طبق NHS، اگر همراهشان تب یا حال عمومی بد دارید، سریع به پزشک مراجعه کنید.
- خشکی که با کرم زدن منظم در طول روز بهتر نشده است.
- علائمی که مدام برمیگردند یا بعد از تماس با یک ماده خاص بدتر میشوند؛ شاید حساسیت تماسی باشد و پزشک باید علتش را پیدا کند.
اگر نمیدانید کدام کرم دست با پوست و کارتان جور است، در لاروژ میتوانید پیش از خرید وضع دستها و کاری را که روزانه انجام میدهید برای پشتیبانی توضیح دهید و راهنمایی بگیرید. اگر یکی از نشانههای بالا را دارید، اول به پزشک مراجعه کنید.
جمعبندی
دستها در زمستان زودتر ترک میخورند چون کف دست غده چربی ندارد و دستها بیشتر از هر جای دیگر با آب، صابون و سرما سروکار دارند. شستن را کم نکنید؛ با آب ولرم بشویید، کمی نم بگذارید و بعد از هر بار شستن کرم یا پماد بدون عطر بزنید. شب پماد و دستکش نخی، و روز دستکش برای ظرف شستن و سرما. اگر ترکها عمیق و خونیاند، تاول یا ترشح دارید یا با کرم بهتر نمیشوید، به پزشک مراجعه کنید.
پرسشهای متداول
کف دست غده چربی ندارد، پس لایه چربی محافظ کمتری دارد. در زمستان هوای سرد بیرون و هوای گرم و خشک داخل رطوبت پوست را میگیرند و دستها بیشتر از هر جای دیگر با آب، صابون و ضدعفونیکننده تماس دارند. نتیجه پوستی است که زودتر خشک میشود و ترک میخورد.
بعد از هر بار شستن کرم دست بزنید، با آب ولرم بشویید و دست را با ضربه خشک کنید، شب یک لایه کرم غلیظ یا پماد و دستکش نخی بپوشید و برای ظرف شستن و هوای سرد دستکش داشته باشید. محصول بدون عطر را ترجیح دهید. اگر با این کارها بهتر نشد، به متخصص پوست مراجعه کنید.
انجمن متخصصان پوست آمریکا کرم یا پماد بدون عطر و بدون رنگ را پیشنهاد میکند که چربیهایی مثل سرامید، رطوبترسانهایی مثل گلیسیرین و مواد پوشانندهای مثل پترولاتوم یا روغن معدنی داشته باشد. برای ترکهای عمیق و شب، پماد یا کرم غلیظتر بهتر از لوسیون است.
خشکی ساده با کرم زدن منظم بهتر میشود. اگزمای دست ممکن است لکههای ملتهب و پوستهدار، خارش و سوزش، تاولهای خارشدار، ترکهای عمیق و دردناک، خونریزی یا ترشح داشته باشد. اگر دستها خیلی خشک و دردناکاند و کرم زدن در طول روز کمکی نمیکند، باید معاینه شوند.
نه. شستن دست برای جلوگیری از بیماری لازم است. کار درست این است که با آب ولرم و صابون ملایم بشویید، کمی نم روی دست بماند و بلافاصله کرم بزنید. هر بار که ضدعفونیکننده میزنید هم، بعد از خشک شدنش کرم بزنید.
متخصصان پوست برای دستهای خیلی خشک روتین شبانهای پیشنهاد میکنند: دستها را کمی در آب گرم خیس کنید، کرم یا پماد بزنید و دستکش نخی بپوشید تا رطوبت روی پوست بماند. راهنمای بیمارستانی NHS هم برای شب پماد چربتر و دستکش نخی نازک را توصیه میکند.
اگر ترکها عمیق و دردناکاند یا خونریزی دارند، تاول زدهاید، پوست ترشح، دلمه یا چرک دارد، ورم کرده یا گرم است، یا با کرم زدن منظم بهتر نشده است، به پزشک مراجعه کنید. تب یا حال عمومی بد همراه با این نشانهها مراجعه سریع میخواهد.









