خارش پوست در روزهای آلوده؛ چرا شستن بیشتر آرامش نمیکند
وقتی هوا آلوده است، خیلیها پوستشان را بیشتر میشویند و اسکراب میکنند تا آلودگی را پاک کنند. ولی خارش و سوزش روزهای آلوده بیشتر از ضعیف شدن سد پوست میآید و شستن زیاد همین سد را ضعیفتر میکند. در این مقاله میگوییم چرا هوای آلوده پوست را حساس میکند، چه کسانی بیشتر اذیت میشوند، روتین صبح و شب روز آلوده چیست و کی باید سراغ پزشک رفت.
آخرین بهروزرسانی: جمعه، ۲۲ آبان ۱۴۰۵

اگر در روزهای آلوده پوستتان بیدلیل میخارد، گونهها قرمز میشوند یا کرم همیشگی ناگهان میسوزاند، تنها نیستید. پژوهشها نشان میدهند آلایندههای هوا سد پوست را ضعیف میکنند و پوست ضعیفشده زودتر میخارد، آب بیشتری از دست میدهد و به محصولاتی که قبلا مشکلی نداشت واکنش نشان میدهد.
اولین واکنش بیشتر ما این است که پوست را بیشتر بشوییم و اسکراب کنیم تا «آلودگی را پاک کنیم». این دقیقا کاری است که خارش را بدتر میکند. در روز آلوده پوست به شستن کمتر و ملایمتر و ترمیم بیشتر نیاز دارد. در این مقاله میگوییم چرا هوای آلوده پوست را حساس میکند، چه کسانی بیشتر اذیت میشوند، روتین صبح و شب روز آلوده چیست و کی باید سراغ پزشک رفت.
چرا هوای آلوده پوست را به خارش میاندازد
پوست بزرگترین عضو بدن است و هر روز مستقیم با هوا تماس دارد. در پاییز و زمستان تهران، هوای سرد و ساکن آلایندهها را نزدیک زمین نگه میدارد و این تماس چند روز پشت سر هم ادامه پیدا میکند. مرورهای علمی میگویند شدت و مدت مواجهه هر دو در آسیب به سد پوست نقش دارند.
ذرات ریز و استرس اکسیداتیو
ذرات معلق، بهخصوص ذرات PM2.5 که قطرشان از ۲٫۵ میکرومتر کمتر است، همراه با گازهایی مثل ازن و دیاکسید نیتروژن در پوست مولکولهای واکنشپذیر اکسیژن میسازند. به این وضعیت استرس اکسیداتیو میگویند. این مولکولها به چربیها و پروتئینهای لایه بیرونی پوست آسیب میزنند. پژوهشها نشان دادهاند تماس کوتاه با ازن هم ذخیره ویتامین C و گلوتاتیون پوست را کم میکند؛ یعنی همان سپر آنتیاکسیدانی که باید از پوست دفاع کند.
سد پوستی آسیبدیده
لایه بیرونی پوست مثل یک دیوار آجری است: سلولها آجرند و چربیهایی مثل سرامیدها ملات آن. مطالعهها نشان میدهند مواجهه با ذرات معلق عملکرد این سد را مختل میکند. در یک مطالعه، افراد مبتلا به اگزما بعد از مواجهه با دیاکسید نیتروژن آب بیشتری از راه پوست از دست دادند. سدی که آب از آن نشت میکند، به محرکها هم راه میدهد؛ پس پوست هم خشکتر میشود و هم حساستر.
حساس شدن اعصاب خارش
یک یافته جالب از پژوهشهای آزمایشگاهی این است که هیدروکربنهای حاصل از سوختن سوخت، از راه گیرندهای به نام AhR، تولید مادهای را بالا میبرند که اعصاب پوست را به خارش حساستر میکند. این یافته در سلولهای موش دیده شده، ولی با مشاهدهای در انسان جور درمیآید: در کودکان مبتلا به اگزما، شدت خارش با آلودگی ذرات بسیار ریز ارتباط داشته است.
هوای گرم و خشک خانه هم سهم دارد
روزهای آلوده معمولا روزهای بخاری روشن هم هستند. هوای گرم و خشک داخل خانه رطوبت پوست را میگیرد، و پوستی که سدش از قبل ضعیف شده، این کمبود را زودتر نشان میدهد. پژوهشها نشان دادهاند آلودگی هوای داخل خانه هم علائم اگزمای کودکان را در زمستان و هوای سردتر بدتر میکند.
دوش داغ طولانی، که در هوای سرد وسوسهانگیز است، این وضع را بدتر میکند. انجمن متخصصان پوست آمریکا توصیه میکند حمام پنج تا ده دقیقه و با آب ولرم باشد و اگر هوای خانه خشک است، از دستگاه رطوبتساز استفاده شود. دستگاه تصفیه هوا هم در مرورهای علمی بهعنوان راهی برای کم کردن آلودگی داخل خانه آمده است.
چه کسانی بیشتر اذیت میشوند
آلودگی هوا روی پوست همه اثر دارد، ولی همه آن را یکجور حس نمیکنند.
- اگزما (درماتیت آتوپیک): مرورهای علمی میگویند پوست مبتلا به اگزما در برابر آسیب اکسیداتیو آسیبپذیرتر است. در چند مطالعه، روزهای آلودهتر با بدتر شدن علائم و مراجعه بیشتر به پزشک همراه بوده است.
- روزاسه: پوست مستعد روزاسه به سرما، باد، آب داغ و بعضی محصولات واکنش نشان میدهد؛ همه چیزهایی که در فصل آلودگی بیشتر میشوند.
- پوست حساس: کسی که همیشه با محصولات تازه سوزش میگیرد، در روزهای آلوده آستانه تحملش پایینتر میآید.
- پوست مستعد جوش: چند مطالعه کوچک ارتباطی میان آلایندهها و چربی بیشتر پوست پیدا کردهاند، هرچند این شواهد هنوز محدود است.
- سالمندان و کودکان: پوست سالمندان نازکتر و خشکتر است و در مطالعهها آسیبپذیرتر دیده شده است.
انجمن متخصصان پوست آمریکا در گزارشی درباره دود آتشسوزیهای جنگلی نوشته است که حتی افرادی که هرگز اگزما نداشتند، در آن روزها برای خارش پوست به متخصص مراجعه کردند. پس اگر سابقه مشکل پوستی ندارید و این روزها پوستتان میخارد، احتمالا خیالاتی نشدهاید.
مو و پوست سر
در مرورهای علمی، ریزش مو هم در فهرست مشکلاتی آمده که با آلودگی هوا ارتباط داده شده است، هرچند شواهد آن کمتر از پوست است. پوست سر را هم مثل صورت با شامپوی ملایم و آب ولرم بشویید و اگر میخارد یا پوسته میریزد، آب داغ و خاراندن با ناخن را کنار بگذارید.
چرا شستن بیشتر آرامش نمیکند
منطقش ساده به نظر میرسد: آلودگی روی پوست نشسته، پس هرچه بیشتر بشوییم، بهتر. ولی خارش روزهای آلوده بیشتر از ضعیف شدن سد پوست میآید تا از ذرهای که روی پوست مانده است. هر بار شستن با شوینده قوی و آب داغ، بخشی از چربیهای همان سد را هم میبرد.
اسکراب از این هم بدتر است. متخصصانی که درباره آلودگی و پوست بیانیه مشترک نوشتهاند، صریحا توصیه کردهاند در این شرایط از اسکراب صورت و بدن استفاده نشود و شویندهای انتخاب شود که سد طبیعی پوست را بیشتر برهم نزند. پوستی که بعد از شستن کشیده و داغ است، زیادی شسته شده است.
شستن درست در شب روز آلوده
شستن شبانه لازم است، چون آلایندهها، دوده و ذرات روز را از روی پوست برمیدارد. فقط باید ملایم باشد.
- یک بار در شب، با یک شوینده ملایم و بدون عطر کافی است.
- آب ولرم، نه داغ؛ و آبکشی کامل تا تهمانده شوینده نماند.
- با کف دست بشویید، نه با لیف یا برس.
- اگر ضد آفتاب یا آرایش دارید، اول آن را با پاککننده آرایش بردارید و بعد بشویید.
- با حوله نرم ضربه بزنید و نکشید.
- تا پوست کمی نمناک است، مرطوبکننده یا ترمیمکننده بزنید.
صبح اگر پوستتان خشک یا حساس است، شستن با آب ولرم یا یک شستشوی خیلی ملایم بس است. اگر دنبال انتخاب شوینده هستید، بهترین پاککنندهها برای پوست در هوای آلوده را بخوانید.
ترمیم سد پوستی؛ مهمترین قدم روز آلوده
اگر فقط یک کار در این روزها انجام میدهید، همین باشد. مرورهای علمی میگویند مرطوبکنندههای پایه به بازسازی سد پوست کمک میکنند. انجمن متخصصان پوست آمریکا هم توصیه میکند مرطوبکننده را وقتی پوست هنوز نمناک است بزنید و یادآوری میکند که کرم و پماد رطوبت بیشتری از لوسیون به پوست میدهند. دنبال ترکیبهایی مثل گلیسیرین، شی باتر، پترولاتوم یا دایمتیکون باشید و محصول بدون عطر را ترجیح دهید.
برای قسمتهایی که قرمز شده، پوسته میدهد یا میسوزد، یک ترمیمکننده غلیظتر کمک میکند. توضیح بیشتر درباره این مرحله را در ترمیم سد پوستی آوردهایم.
سیکاپلاست باوم B5+ لاروش پوزای
لاروش پوزای آن را بالمی چندکاره برای آرام کردن و محافظت از پوست تحریکشده معرفی میکند، با ۵ درصد پانتنول، مادکاسوزید از گیاه سنتلا آسیاتیکا، پریبیوتیک Tribioma و آب چشمه لاروش پوزای. طبق دستور برند، روزی دو بار روی پوست تمیز و خشک صورت، بدن و لب زده میشود و دور چشم را باید رد کرد. برند بافتش را غیرچرب و بدون رد سفید توصیف میکند و آن را برای نوزاد، کودک و بزرگسال مناسب میداند.
سیکالفیت پلاس اون
اون این کرم را برای پوست حساس، تحریکشده و ضعیفشده معرفی میکند. در آن ترکیب پستبیوتیک C+-Restore از آب چشمه اون و کمپلکس مس و روی به کار رفته است. طبق دستور برند، روی ناحیه تحریکشده با ماساژ آرام زده میشود و میشود آن را چند بار در روز تکرار کرد. برند آن را بدون عطر و مناسب از بدو تولد میداند.
هر دو ترمیمکنندهاند، نه درمان. روی پوستی که اگزما یا عفونت دارد، جای داروی پزشک را نمیگیرند.
روتین روز آلوده؛ صبح و شب
روتین روز آلوده باید کوتاهتر از روزهای عادی باشد، نه بلندتر. هر محصول اضافه یک احتمال تحریک اضافه است.
روتین روز آلوده برای پوستی که میخارد یا قرمز میشود:
| مرحله | صبح | شب |
|---|---|---|
| شستن | آب ولرم یا شستشوی خیلی ملایم | پاک کردن آرایش و ضد آفتاب، بعد شوینده ملایم |
| آنتیاکسیدان | اختیاری، فقط اگر پوست نمیسوزد | لازم نیست |
| مرطوبکننده | کرم سبکتر روی پوست نمناک | کرم غنیتر روی پوست نمناک |
| ترمیمکننده | روی نقاط قرمز یا خشک | روی نقاط قرمز، خشک یا ترکخورده |
| ضد آفتاب | ضد آفتاب ملایم با محافظت UVA و UVB | لازم نیست |
| محصول فعال | کنار بگذارید | در روزهای ملتهب کنار بگذارید |
اگر میخواهید محصولات این روتین را یکجا ببینید، کمپین هوای پوستت را داشته باش را برای همین فصل آماده کردهایم.
ضد آفتاب در روز خاکستری هم لازم است
روز آلوده معمولا آفتابی به نظر نمیرسد و همین باعث میشود ضد آفتاب جا بماند. ولی پرتو UVA از ابر و دود رد میشود. پژوهشها نشان دادهاند ترکیب پرتو UVA با ازن فشار اکسیداتیو بیشتری روی پوست میگذارد تا هرکدام بهتنهایی؛ یعنی آفتاب و آلودگی اثر هم را تقویت میکنند.
متخصصان در بیانیه مشترکی درباره آلودگی و پوست، ضد آفتاب با محافظت کافی UVA و UVB را توصیه کردهاند. اگر پوستتان حساس است یا روزاسه دارید، انجمن متخصصان پوست آمریکا ضد آفتاب ملایم، بدون عطر و با SPF دستکم ۳۰ را پیشنهاد میکند؛ ترجیحا با زینک اکساید یا تیتانیوم دیاکساید. ضد آفتاب را بعد از مرطوبکننده بزنید. درباره انتخاب آن در این فصل، ضد آفتاب در زمستان را ببینید.
آنتیاکسیدانها؛ کمک، نه سپر
چون بخش بزرگی از آسیب آلودگی از استرس اکسیداتیو است، آنتیاکسیدانها منطقی به نظر میرسند. مرورهای علمی هم میگویند آنتیاکسیدانها میتوانند استرس اکسیداتیو ناشی از محیط را کم کنند. ولی همان مرورها صادقانه اضافه میکنند که هنوز پژوهش کافی نیست تا بشود توصیه بالینی قطعی برای پیشگیری داد.
پس سرم آنتیاکسیدان در روزهای آرام یک کمک خوب است، نه سپری که جای ترمیم و ضد آفتاب را بگیرد. اگر روی پوست ملتهب میسوزد، آن روز کنارش بگذارید. انتخاب سرم را در سرم ضد آلودگی هوا توضیح دادهایم.
روزی که پوست شعلهور شده، چه چیزهایی را کنار بگذاریم
اگر امروز پوستتان قرمز است، میسوزد یا میخارد، چند روز روتین را ساده کنید:
- رتینول و رتینوئیدها: تا وقتی قرمزی آرام شود.
- اسیدهای لایهبردار مثل گلیکولیک، لاکتیک و سالیسیلیک اسید، و پدهای اسیدی.
- اسکراب و برس صورت.
- تونر و قابض: انجمن متخصصان پوست آمریکا به افراد مبتلا به روزاسه توصیه میکند تونر و قابض را کلا کنار بگذارند و از محصولات حاوی منتول، کافور یا سدیم لوریل سولفات دوری کنند.
- محصول تازه: روز شعلهوری روز امتحان کردن محصول جدید نیست.
تونر آلوئه گارنیر برای چه کسی؟
روی بسته تونر آلوئه گارنیر (Garnier SkinActive Aloe Refreshing Toner) نوشته شده که برای پوست نرمال تا مختلط و با آلوئه ورا ساخته شده است. این تونر مناسب برای روزهای آرام است، وقتی پوست نمیسوزد و فقط یک مرحله سبک بعد از شستن میخواهید. روی پوستی که همین حالا قرمز و سوزان است، مناسب نیست و اگر روزاسه دارید، طبق توصیه بالا اصلا سراغ تونر نروید. تونر برای پاک کردن آلودگی هم لازم نیست؛ این کار شوینده است.
ماسک، شال و لباس
مرورهای علمی پیشنهاد میکنند در روزهای خیلی آلوده، افراد مبتلا به اگزما با آستین و شلوار بلند تماس پوست را کم کنند. انجمن متخصصان پوست آمریکا هم برای پوست مستعد روزاسه در هوای سرد و باد توصیه میکند صورت را تا زیر چشم با شال بپوشانید، از ابریشم یا اکریلیک استفاده کنید و پشم یا پارچه زبر را کنار صورت نگذارید.
ماسک تنفسی برای ریههاست و کار خودش را میکند، ولی لبه آن روی پوست حساس میساید. ماسک را تمیز نگه دارید و اگر جای لبهاش قرمز میشود، شب روی همان ناحیه ترمیمکننده بزنید.
اشتباههای رایج و کار درست
بیشتر بدتر شدن خارش در این فصل از چند عادت تکراری میآید:
| اشتباه | کار درست |
|---|---|
| صورت را روزی چند بار با شوینده قوی میشوییم | شب یک بار با شوینده ملایم، صبح آب ولرم |
| اسکراب میکنیم تا آلودگی برود | اسکراب را تا آرام شدن پوست کنار میگذاریم |
| با دوش داغ و طولانی خارش را آرام میکنیم | حمام پنج تا ده دقیقه با آب ولرم |
| مرطوبکننده را روی پوست کاملا خشک میزنیم | کرم را روی پوست هنوز نمناک میزنیم |
| روز خاکستری ضد آفتاب نمیزنیم | ضد آفتاب ملایم با محافظت UVA و UVB |
| پوست ملتهب را با محصول تازه امتحان میکنیم | روتین را ساده و آشنا نگه میداریم |
خاراندن هم در همین فهرست است. متخصصان پوست میگویند تا جای ممکن نخارانید؛ خاراندن سد پوست را بیشتر میشکند و چرخه خارش و خاراندن را طولانیتر میکند. به جای آن، یک لایه ترمیمکننده یا مرطوبکننده بزنید و ناخنها را کوتاه نگه دارید.
کی باید سراغ پزشک رفت
این مقاله توصیه پزشکی نیست. بیشتر خارشهای روزهای آلوده با مراقبت ساده آرام میشوند، ولی بعضی نشانهها نباید در خانه مدیریت شوند. طبق راهنمای انجمن متخصصان پوست آمریکا، اگر همراه با کهیر یا خارش، صورت، داخل دهان یا گلو ورم کرد، بلعیدن یا نفس کشیدن سخت شد، سرتان گیج رفت یا قلبتان تند زد، فورا به اورژانس بروید.
این موارد هم نیاز به معاینه دارند:
- کهیری که بخش بزرگی از بدن را گرفته یا بیش از شش هفته مانده است.
- بثوراتی که پخش میشود، تاول میزند یا ترشح زرد دارد.
- اگزمایی که با مرطوبکننده و ساده کردن روتین آرام نمیشود یا خواب را مختل کرده است.
- قرمزی، درد یا تاری دید در چشم.
- خارشی که علتش را پیدا نمیکنید و ادامه دارد.
اگر نمیدانید کدام ترمیمکننده یا مرطوبکننده با نوع پوستتان جور است، در لاروژ میتوانید پیش از خرید نوع پوست و محصولاتی را که الان استفاده میکنید برای پشتیبانی توضیح دهید و راهنمایی بگیرید. اگر علائم شما از نشانههای بالاست، اول به پزشک مراجعه کنید.
جمعبندی
آلودگی هوا و خارش پوست به هم ربط دارند، ولی راهحل شستن بیشتر نیست. در روزهای آلوده کمتر و ملایمتر بشویید، روی پوست نمناک مرطوبکننده و ترمیمکننده بزنید، ضد آفتاب را فراموش نکنید و محصولات فعال را تا آرام شدن پوست کنار بگذارید. اگر ورم، تنگی نفس، کهیر گسترده یا بثورات پخششونده دیدید، مراقبت خانگی کافی نیست و باید به پزشک مراجعه کنید.
پرسشهای متداول
مطالعهها نشان میدهند آلایندههایی مثل ذرات ریز، ازن و دیاکسید نیتروژن به سد پوست آسیب میزنند، استرس اکسیداتیو میسازند و التهاب را بیشتر میکنند. نتیجه پوستی است که آب بیشتری از دست میدهد و زودتر میخارد. در کودکان مبتلا به اگزما هم شدت خارش با آلودگی ذرات بسیار ریز ارتباط داشته است.
شب یک بار با یک شوینده ملایم و آب ولرم کافی است. صبح اگر پوست خشک یا حساس است، شستن با آب یا یک شستشوی خیلی ملایم بس است. شستن چندباره و اسکراب آلودگی بیشتری پاک نمیکند و فقط سد پوست را ضعیفتر میکند.
بله. پرتو UVA از ابر و دود رد میشود و پژوهشها نشان دادهاند ترکیب UVA و ازن فشار اکسیداتیو بیشتری روی پوست میگذارد. یک ضد آفتاب ملایم با محافظت UVA و UVB، روی مرطوبکننده، بخشی از روتین روز آلوده است.
طبق دستور برندها، سیکاپلاست باوم B5+ لاروش پوزای روزی دو بار روی پوست تمیز و خشک زده میشود و سیکالفیت پلاس اون را میشود چند بار در روز روی ناحیه تحریکشده زد. دور چشم را رد کنید و دستور روی بسته ملاک است.
تونر برای پاک کردن آلودگی لازم نیست. در روزهای آرام، تونر ملایم مشکلی ندارد. ولی روزی که پوست قرمز است، میسوزد یا میخارد، تونر را کنار بگذارید. انجمن متخصصان پوست آمریکا به افراد مبتلا به روزاسه توصیه میکند تونر و قابض را کلا کنار بگذارند.
در مرورهای علمی، ریزش مو هم در فهرست مشکلاتی آمده که با آلودگی هوا ارتباط داده شده است، هرچند شواهد آن کمتر از پوست است. پوست سر هم مثل پوست صورت است: شستن منظم با شامپوی ملایم و پرهیز از آب داغ کمک میکند. ریزش ناگهانی یا سکهای را به پزشک نشان دهید.
اگر صورت، لب یا گلو ورم کرد یا نفس کشیدن سخت شد، فورا به اورژانس بروید. کهیری که بخش بزرگی از بدن را گرفته یا بیش از شش هفته مانده، اگزمایی که با مرطوبکننده آرام نمیشود، جوشهای ترشحدار یا دردناک، و قرمزی و درد چشم هم باید معاینه شوند.











